Azərbaycanda biznes fəaliyyətinə başlamaq yalnız hüquqi şəxsin və ya fərdi sahibkarın dövlət qeydiyyatından keçirilməsini deyil, həmçinin müəyyən sahibkarlıq fəaliyyət növlərini tənzimləyən qanunvericiliyin tələblərinə riayət edilməsini nəzərdə tutur. Biznes fəaliyyətinin sahəsindən asılı olaraq, sahibkardan fəaliyyətə başlamazdan əvvəl lisenziya və ya icazənin alınması tələb oluna bilər.
Bu sahəni tənzimləyən əsas normativ hüquqi akt Azərbaycan Respublikasının 15 mart 2016-cı il tarixli №176-VQ nömrəli “Lisenziyalar və icazələr haqqında” Qanunudur. Qanun lisenziya tələb olunan fəaliyyət növlərinin siyahısını, lisenziyanın alınması qaydalarını, onun verilməsindən imtina edilməsinin əsaslarını, həmçinin lisenziya sahiblərinin hüquq və vəzifələrini müəyyən edir.
Lisenziya nədir?
Lisenziya – səlahiyyətli dövlət orqanı tərəfindən verilən və hüquqi və ya fiziki şəxsə qanunvericiliklə müəyyən edilmiş tələblərə riayət etmək şərti ilə müəyyən sahibkarlıq fəaliyyəti növünü həyata keçirmək hüququ verən rəsmi sənəddir.
Qeyd etmək lazımdır ki, bütün biznes fəaliyyət növləri lisenziyalaşdırılmaya məruz qalmır. Kommersiya fəaliyyətlərinin əksəriyyəti xüsusi lisenziya almadan, yalnız dövlət qeydiyyatından keçdikdən sonra həyata keçirilə bilər. Lisenziyalaşdırma əsasən ictimai təhlükəsizlik, əhalinin sağlamlığı, təhsil, ətraf mühitin qorunması və digər ictimai əhəmiyyətli maraqlara təsir edən fəaliyyət sahələrinə tətbiq edilir.
Lisenziya tələb edən əsas fəaliyyət növləri
Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə əsasən, aşağıdakı fəaliyyət növləri, o cümlədən, lisenziyalaşdırılır:
- özəl tibbi fəaliyyət;
- əczaçılıq fəaliyyəti (dərman vasitələrinin istehsalı, topdan və pərakəndə satışı daxil olmaqla);
- təhsil fəaliyyəti (məktəbəqədər təhsil müəssisələri, məktəblər, kolleclər və digər təhsil təşkilatları daxil olmaqla);
- toksik sənaye tullantılarının idarə edilməsi və dövriyyəsi ilə bağlı fəaliyyət;
- prekursorların istehsalı, idxalı, ixracı və tranziti;
- tikinti fəaliyyətinin müəyyən növləri;
- telekommunikasiya və poçt xidmətləri;
- müəyyən istiqamətlər üzrə sərnişindaşıma fəaliyyəti;
- müəyyən maliyyə xidmətləri növləri və qanunvericilikdə birbaşa nəzərdə tutulmuş digər fəaliyyət növləri.
Lisenziya tələb olunan fəaliyyət növlərinin tam siyahısı dövlət lisenziyalar və icazələr reyestrində yerləşdirilir. Sahibkarlar öz fəaliyyət sahələri üçün lisenziyanın tələb olunub-olunmadığını əvvəlcədən yoxlaya bilərlər.
Lisenziyaları hansı orqanlar verir?
Əksər hallarda lisenziyalar Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi tərəfindən verilir. Bununla belə, müəyyən tənzimlənən sahələr üzrə lisenziya vermək səlahiyyəti digər səlahiyyətli dövlət orqanlarına da verilə bilər.
Məsələn, rabitə və informasiya təhlükəsizliyi sahəsində müəyyən fəaliyyət növlərinin lisenziyalaşdırılması müvafiq qanunvericiliyə uyğun olaraq səlahiyyətli dövlət orqanları tərəfindən həyata keçirilir.
Lisenziyanın alınması qaydası
Lisenziyanın alınması prosesi, bir qayda olaraq, aşağıdakı mərhələlərdən ibarətdir:
- ərizənin təqdim edilməsi;
- tələb olunan sənədlərin təqdim olunması;
- ərizənin səlahiyyətli dövlət orqanı tərəfindən araşdırılması;
- dövlət rüsumunun ödənilməsi;
- lisenziyanın verilməsi və ya əsaslandırılmış imtina qərarının qəbul edilməsi.
Qanunvericilikdə başqa müddət nəzərdə tutulmadığı hallarda, qərar ərizənin qeydiyyata alındığı tarixdən etibarən, bir qayda olaraq, 10 iş günündən gec olmayaraq qəbul edilir.
Azərbaycanda əksər lisenziyalar qanunvericilikdə xüsusi hallar nəzərdə tutulmadıqda müddətsiz verilir.
Lisenziyanın verilməsindən imtinanın əsasları
Səlahiyyətli dövlət orqanı aşağıdakı hallarda lisenziyanın verilməsindən imtina edə bilər:
- natamam və ya düzgün olmayan sənədlər təqdim edildikdə;
- ərizəçi qanunvericiliklə müəyyən edilmiş tələblərə cavab vermədikdə;
- lisenziyalaşdırma üçün tələb olunan şərtlər yerinə yetirilmədikdə;
- qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar mövcud olduqda.
İmtina qərarı yazılı formada rəsmiləşdirilməli və inzibati və ya məhkəmə qaydasında şikayət edilə bilər.
Lisenziyasız fəaliyyətə görə məsuliyyət
Lisenziya tələb olunan fəaliyyət növünün müvafiq lisenziya alınmadan həyata keçirilməsi Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinin pozulması hesab olunur və inzibati məsuliyyətə, o cümlədən cərimələrin tətbiqinə, fəaliyyətin dayandırılmasına, bəzi hallarda isə hüquq pozuntusunun predmetinin müsadirəsinə və ya qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş digər tədbirlərin görülməsinə səbəb ola bilər.
Bu səbəbdən sahibkarlıq fəaliyyətinə başlamazdan əvvəl seçilmiş fəaliyyət sahəsinin lisenziyalaşdırılan fəaliyyət növlərinə aid olub-olmadığının müəyyən edilməsi tövsiyə olunur.
Nəticə
Lisenziyalaşdırma müəyyən sahibkarlıq fəaliyyət növləri üzərində dövlət nəzarətinin həyata keçirilməsinin mühüm mexanizmlərindən biridir. Baxmayaraq ki, biznes sahələrinin əksəriyyəti lisenziya alınmasını tələb etmir, sahibkarlar hüquqi risklərin və mümkün maliyyə itkilərinin qarşısını almaq üçün əvvəlcədən qanunvericiliyin tələblərini yoxlamalıdırlar.
Biznesin yaradılması mərhələsində fəaliyyətin düzgün hüquqi qiymətləndirilməsi potensial riskləri əhəmiyyətli dərəcədə azaltmağa, qanunvericiliyin tələblərinə riayət olunmasını təmin etməyə və şirkətin uğurlu inkişafı üçün etibarlı hüquqi baza yaratmağa imkan verir.