Azərbaycan Respublikasında hüquqi şəxsin ləğvi, hüquq və öhdəliklərin üçüncü şəxslərə keçirilmədən şirkətin fəaliyyətinin tam dayandırılmasını nəzərdə tutan normativ qaydada tənzimlənən bir prosesdir. Prosedur Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi (maddə 59), Vergi Məcəlləsi, “Hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatı və dövlət reyestri haqqında” Qanun, həmçinin “Kommersiya təşkilatlarının dövlət qeydiyyatı və vergi ödəyicilərinin dövlət vergi orqanlarında qeydiyyatı Qaydaları” ilə tənzimlənir.
Ləğv könüllü (təsisçilərin və ya səlahiyyətli orqanın qərarı ilə) və ya məcburi (məhkəmə qərarı ilə, o cümlədən müflisləşmə nəticəsində) ola bilər. Ləğv prosesinin ümumi müddəti, dövlət reyestrində ləğvə başlanılması barədə qeyd aparıldığı tarixdən etibarən, 12 aydan artıq olmamalıdır. Bu müddət bitdiyi halda prosedur yenidən başlanır.
Ləğv üçün əsaslar
Qanunvericiliyə əsasən şirkət aşağıdakı hallarda ləğv edilə bilər:
- Təsisçilərin (iştirakçıların) və ya nizamnamə ilə səlahiyyət verilmiş orqanın qərarı ilə.
- Şirkətin yaradılma məqsədinə nail olunduqda və ya fəaliyyət müddətinin başa çatması ilə.
- Yaradılma zamanı yol verilmiş pozuntular səbəbindən qeydiyyatın məhkəmə tərəfindən etibarsız sayılması ilə.
- Müflisləşmə elan edildikdə (“Müflisləşmə və iflas haqqında” Qanuna uyğun olaraq).
- Qanunsuz fəaliyyətə görə məhkəmə qərarı əsasında.
Xarici şirkətlərin filial və nümayəndəlikləri üçün eyni qaydalar tətbiq olunur.
I mərhələ: Hazırlıq və qərarın qəbul edilməsi
- Ödənişqabiliyyətliliyi təsdiq edən rəsmi bəyanat
- Ləğv haqqında qərar
- ləğvetmə komissiyası (və ya ləğvedici) təyin olunur;
- ləğv qaydası və müddətləri müəyyən edilir (kreditor tələbləri üçün ən azı 60 gün).
- Dərc və bildirişlər
- rəsmi mediada ləğv barədə elan dərc edir (15-20 günlük intervalla 3 dəfə);
- bütün məlum kreditorlara və aidiyyəti dövlət orqanlarına (o cümlədən Maliyyə Nazirliyinə) bildiriş göndərir.
II mərhələ: Ləğvə başlanılmasının vergi orqanında qeydiyyatı
Ləğvedici təyin edilməsindən sonra 15 gün ərzində dövlət vergi xidməti üzrə qeydiyyat yerinə təqdim olunur:
- Vergi uçotundan çıxarılma haqqında ərizə.
- Ləğv qərarı.
- Ödənişqabiliyyətlilik bəyanatı.
- Mətbuatda ilk dərc barədə təsdiqedici sənəd (ən az 60 günlük tələb müddəti göstərilməklə).
- Şirkətin möhürü.
Sənədlər tələblərə uyğundursa, vergi orqanı 5 gün ərzində:
- hüquqi şəxsin ləğv prosesinə daxil edilməsi barədə dövlət reyestrində qeyd aparır;
- ləğvetmə komissiyasını (və ya ləğvedicini) qanuni təmsilçi kimi qeydiyyata alır;
- reyestrdən çıxarış təqdim edir.
Bu andan etibarən şirkətin bütün sənədlərində “ləğv prosesində” qeydi göstərilir və şirkət möhürü yenilənir.
Vergi orqanı aşağıdakıları yoxlayır:
- Filial və törəmə müəssisələrin mövcudluğu.
- ƏDV ödəyicisi statusu.
- Aktiv bank hesabları, KKM, POS-terminallar.
- Büdcəyə vergi borcları və təqdim edilməmiş bəyannamələr.
Uyğunsuzluqlar aşkar edildikdə, onlar aradan qaldırılmadan proses davam etdirilmir.
III mərhələ: Kreditorlarla hesablaşmalar və aralıq balans
Kreditorlar öz tələblərini likvidasiya balansı təsdiqlənənədək irəli sürə bilərlər. İlk dərc tarixindən 60 gün sonra:
- Ləğvedici aralıq likvidasiya balansını tərtib edir (aktivlər, kreditor tələbləri, debitor borcları).
- Balans təsisçilər tərəfindən təsdiqlənir.
Aktivlər kifayət etmədikdə – dərhal müflisləşmə proseduru başladılır.
Ödənişlər Mülki Məcəllədəki prioritet ardıcıllığa uyğun həyata keçirilir (əməkdaşlar, büdcə, digər kreditorlar).
IV mərhələ: Yekun balans və əmlakın bölüşdürülməsi
Öhdəliklər tam yerinə yetirildikdən sonra:
- Yekun likvidasiya balansı və əmlakın bölüşdürülməsi üzrə hesabat hazırlanır.
- Sənədlər təsisçilər tərəfindən 45 gün ərzində təsdiqlənir.
- Qalan əmlak iştirakçıların paylarına mütənasib olaraq 10 gün ərzində bölüşdürülür.
V mərhələ: Reyestrdən çıxarılma
Əmlakın bölüşdürülməsindən sonra 10 gün ərzində vergi orqanına təqdim olunur:
- Ərizə (2 nüsxə).
- Yekun likvidasiya balansı.
- Əmlakın bölüşdürülməsi barədə hesabat və təsdiqedici sənədlər (təhvil-təslim aktları, bank çıxarışları).
- Qeydiyyat şəhadətnaməsinin əsli, nizamnamə.
- “Ləğv prosesində” möhürü.
- ASC-lər üçün Qiymətli Kağızlar üzrə Dövlət Komitəsinin arayışı.
Sənədlər qanunun tələblərinə uyğun olduqda şirkət 7 gün ərzində dövlət reyestrindən çıxarılır. Bununla ləğv tamamlanmış hesab olunur.
Son vergi bəyannamələri, sosial sığorta hesabatları təqdim edilir və bank hesabları bağlanır.
Xüsusi hallar üçün xüsusiyyətlər
- Müflisləşmə: Məhkəmə qərarı və ya kreditorlar yığıncağının qərarı tələb olunur. Prosedur ayrıca qanun – “Azərbaycan Respublikasının 13 iyun 1997-ci il tarixli Müflisləşmə və iflas haqqında Qanunu” ilə tənzimlənir.
- Xarici şirkətlərin filial və nümayəndəlikləri: Bütün qaydalar tətbiq edilir, əlavə olaraq baş ofisin qərarı və apostilləşdirilmiş sənədlər təqdim edilir.
- Məhkəmə iddiaları: İnzibati və ya cinayət işləri üzrə qərarlar icra olunmadan ləğvə yol verilmir. Məhkəmədən iddiasızlıq arayışı tələb olunur.
Praktiki tövsiyələr
- Nizamnamədə ləğv üzrə xüsusi qaydaların olub-olmadığını yoxlayın.
- Sənədlərin saxlanması: mühasibat sənədləri – 5 il, kadr sənədləri – 75 il. Yalnız müddət bitdikdən sonra aktla məhv edilə bilər.
- Möhür ləğv aktı ilə məhv edilir və akt yekun sənədlərə əlavə olunur.
- 12 aylıq müddətin aşılması prosedurun yenidən başlanmasına səbəb olur.
Risklər və çətinliklər
Şirkətin ləğvi prosesi çoxmərhələli və riskli prosesdir:
- Sənədlərin gec təqdim edilməsinə və ya borcların aradan qaldırılmamasına görə cərimələr.
- Vergi orqanı, sosial fond və gömrük tərəfindən yoxlamalar.
- Natamam sənədlərə və ya kreditorlarla mübahisələrə görə gecikmələr.
- İcbari dərc və bildirişlərdə müddətlərin pozulması – prosedurun yenidən başlanmasına səbəb olur.
Prosesin müstəqil şəkildə həyata keçirilməsi, xüsusilə borclar, filiallar və xarici iştirakçılar mövcud olduqda, ciddi hüquqi və maliyyə risklərinə səbəb ola bilər.
Hansı hallarda hüquqşünaslara müraciət etməlisiniz?
Aşağıdakı mərhələlərdə peşəkar dəstək tövsiyə olunur:
- Qərar, deklarasiya və balansların hazırlanması.
- Dərc, bildirişlər və dövlət orqanları ilə yazışmalar.
- Borcların tənzimlənməsi və yoxlamalardan keçid.
- Cərimələrin şikayət edilməsi, məhkəmədə təmsilçilik.
Expert SM ləğv prosesinin bütün mərhələləri üzrə tam xidmət paketi təqdim edir – konsultasiyadan başlayaraq şirkətin reyestrdən çıxarılmasına qədər. Xidmətlərin dəyəri fərdi qaydada müəyyən edilir.
Nəticə
Azərbaycan Respublikasında şirkətin ləğvi ciddi sənədləşmə və müddətlərə əməl olunmasını tələb edən formallaşdırılmış prosedurdur. Peşəkar hüquq dəstəyi riskləri minimuma endirir və prosesi 6-12 ay ərzində başa çatdırmağa imkan verir.
Məsləhət üçün ixtisaslaşmış hüquq firmalarına və ya birbaşa Dövlət Vergi Xidmətinə müraciət etmək tövsiyə olunur.