İnvestisiyalar


İnvestisiyalar PDF faylını al Çap E-poçt

İnvestisiya layihələrinin hüquqi müşayiəti.

 

İnvestisiyalar-gəlir əldə etmək məqsədilə iqtisadiyyata uzunmüddətli kapital qoyuluşudur.

İnvestisiyalar müasir iqtisadiyyatın ayrılmaz tərkib hissəsidir.

İnvestisiya siyasəti iqtisadiyyatın səmərələyindən asılı olan məhsulun ən böyük artımını və gəlirini təmin edən kapital qoyuluşunun yüksək proritet sahələrini müəyyən edir. İnvestisiya mühiti regionda edilə bilinən investisiya sahələri ilə bağlı vəziyyətin əlverişliliyini xarakterizə edir. Təcrübə göstərir ki, investorlar siyasi və iqtisadi sabitliyi ilə seçilən ölkələrə maraq göstərir. Potensial investor yatırım etibarlığının və gəlirin əldə edilməsinin tərs mütənasib olduğunu bildirir. İnvestisiya baxımından möhkəm olan ölkənin gəliri az olur. ABŞ investisiya qoyuluşu üçün ən etibarlı ölkədir. Buna görə də Azərbaycanda investorlar neft istehsalından aldığı gəliri ABŞ 8-10 il ərzində alır.

2008-2005-ci illərdə Dünya Bankının (Doing Business-2009 Project) qiymətləndirilməsinə əsasən Azərbaycan biznesin azad aparılmasında (easy of doing business) 33-cü yeri tutmuşdur. Azərbaycan və beynəlxalq biznes icması üçün bu çox təəccüblü xəbər idi. Bir il ərzində Azərbaycan faktiki olaraq MDB ölkələrini, bəzi inkişaf etmiş Avropa ölkələrini, həmçinin neft ilə zəngin Yaxın Şərq ölkələrini qeridə qoyaraq 64-cü pilləyə qalxmışdı.

Məlumdur ki, investisiya imkanları ölkənin iqtisadi inkişafını xarakterizə edən əsas göstəricilərdən biridir. Bu sahə baxımından Azərbaycan nəaliyyətlərinin gələcəkdəki inkişafı çox ümidvericidir.

Müstəqillik əldə etdikdən sonra milli iqtisadiyyata yatırılan investisiyanın çoxu xarici investisiyadır. Beynəlxalq təşkilatlarda olan məlumata görə postsovet məkanında xarici investisiyaların ən yüksək göstəricisi Azərbaycanın payına düşür. Dünya iqtisadi sisteminin canavarlarının, Azərbaycan investisiya mühitinin xeyrinə olan arqumentlərə əsasən milli iqtisadiyyatda onların xüsusi göstəriciləri var. Böyük Britaniya (46,6%), ABŞ (20,7%), Yaponiya (10,6%), Norveç (6,6%).

2010- cu ilin dekabr ayında Azərbaycan iqtisadiyyatının xarici investisiyası noyabr ayına kimi 4,16 dəfə , lakin bütün ötən il ərzində (2009) illik hesablamada 40,9% artmışdır.

Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsinin dediyinə görə 2010- cu ildə xarici investisiyaların cəmi 2405,915 milyon manat, o cümlədən dekabr ayında 571,142 milyon manata (2005-2010-cu illərdə ən yaxşı göstərici) qarşı noyabrda 137,008 milyon manat, oktyabrda 298 milyon, sentyabrda 296,7 milyon manat idi.

2010-cu ilin nəticələrinə əsasən iqtisadi ölkələrin xarici investisiyalarının rəhbərlərində heç bir dəyişiklik olmayıb. Böyük Britaniya 1247,238 milyon manatla 51,9% onların həcmini təmin etdi. ABŞ 359,383 milyon manat sərmayə qoydu, ya da 14,9% xarici yatırım etdi, Çexiya – 216,695 milyon manat ( 9%), Yaponiya – 180,105 milyon manat (7,5%), Norveç – 111,886 milyon manat (4,7%), Türkiyə - 94,801 milyon manat (3,9%), Koreya – 40,225 milyon manat (1,7 %), Fransia – 29,388 milyon manat (1,2%), Səudiyyə Ərəbistan – 40,225 milyon manat (0,2%), Rusiya – 1,937 milyon manat (0,1%).

Beynəlxalq təşkilatlar arasında əsas investisiyaları Dünya bankı (79,949 milyon manat və ya da bütün investisiyaların 3,3%-i), Asiya inkişaf bankı (32,222 milyon manat və ya da 1,3%), İslam inkişaf bankı (3,679 milyon manat və ya da 0,2%) həyata keçirtdi.

Şübhəsiz ki, hərşeydən öncə xarici investorlar investisiya yatırdıqları ölkədə öz hüquq və maraqlarınının qorunması mexanizminə diqqət verir. Bu halda məhkəmə müdafiə vasitələri onlarda ilk növbədə durur.

Ümumi sosial-iqtisadi investisiya fəaliyyətinin əsas hüquq nəzarətçiləri və Azərbaycan Respublikası ərazisində xarici investisiya qoyuluşu “Xarici investisiyaların müdafiəsi haqqında” və “İnvestisiya fəaliyyəti haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunlarında nəzərdə tutulur. Yuxarıda göstərilən qanunlar həm yerli həm də xarici investorların dövlətlərinə, zəmanət və məhkəmə müdafiəsini təqdim edir. “Xarici investisiyaların qorunması haqqında ” Azərbaycan Respublikasının qanunu ölkə ərazisində xarici investisiyaların qoyuluşunda hüquqi və iqtisadi prinsipləri müəyyən edir. Qanun xarici maddi və maliyyə vasitələrinin cəlb olunmasına və səmərəli istifadəsinə yönəldirilərək xarici investorların hüquqlarının müdafiəsinə təminat verir. Milli investorun iştirak edə bildiyi hər hansı bir fəaliyyətdə xarici investorların iştirakına icazə verilir, əgər bu digər qanun tərəfindən qadağan edilmirsə.

Müsbət amil olaraq Azərbaycan Respublikasının hakim ölkələrnən investisiyasının təşviş edilməsi və qorunması üzrə mövcud ikitərəfli danışıqlar göstərmək olar.

Azərbaycanın iştirak etdiyi ən mühüm beynəlxalq müqavilələrdə xarici vətəndaşlar və dövlətlər arasında investisiya mübahisələrinin həlli haqqında konvensiyanı xüsusilə vurğulamaq lazımdır: çoxtərəfli investisiya təminatı agentliyinin təşkili üzrə konvensiya; xarici arbitraj qərarlarının tanınması və icrası üzrə konvensiya; investorların hüquqlarının qorunması üzrə MDB konvensiyası və s. Hökümət Azərbaycanda investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması üçün kifayət qədər mütərəqqi addımlar atır. Əhəmiyyətli tədbirlər arasında məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması: mənfəətin digər valyutalara konversiya olunması, digər ölkələrə mənfəətin köçürülməsi və investisiya qoyuluşu, bazar iqtisadiyyatı prinsipləri və lisenziyalı fəaliyyətin əhəmiyyətli dərəcədə azadılması əsasında vahid valyuta məzənnəsinin formalaşması.

Azərbaycan Respublikasının ən mühüm müqayisəli üstünlükləri aşağıdakılardır:

• Azərbaycan təbii ehtiyyatlarla, xüsusilə karbohidrogenlə zəngindir;

• Təhsil səviyyəsi olduqca yüksəkdir. Əhalinin yarısı demək olar ki texniki və ali təhsilli qalan hissəsi isə orta təhsillidir.

• Azərbaycan yaxşı inkişaf etmiş infrastruktura malikdir. Bura yaxşı inkişaf etmiş yol şəbəkəsi, əsas suvarma sistemləri, yaxşı dəmir yol şəbəkəsi, elektrik enerji istehsalı üçün böyük potensial, telekommunikasiya kabeli daxildir.

 

 

 

 

 

İnvestisiya layihələrinin hüquqi müşayiəti.

İnvestisiya layihələrinin müşayiətini aşağıdakı mərhələlərə bölmək olar:

- Layihələrin maliyyə modelinin hazırlanması.

Şirkətin layihə modelinin hazırlanması layihə şirkətinə (Project Firm – bütün hüquq və öhdəliklərin qanuniləşdiyi müəyyən layihələrin həyata keçirilməsi üçün yaranmış bir şirkətdir) pul vəsaitlərinin axınını planlaşdırır. Uzunmüddətli ödəmə qabiliyyətinin planlaşdırılması, vəsaitlərin səmərəli istifadəsi, investisiyanın qaytarılması və xalis mənfəətin əldə edilməsi.

- ixtiyari razılaşma iştirakçılarının həmçinin aktiv hüquqların (əgər varsa) hüquqi ekspertizası (due diligence): korporativ sənədlərin öyrənilməsi, daşınmaz əmlak hüququ, hüquq, mühasibat, vergi risklərinin qiymətləndirilməsi və s. Ekspertizanın məqsədi potensial investorların və digər layihə iştirakçıların risklərini göstərməkdir. Risklərin kənar edilməsinin mümkün yollarının müəyyənləşdirilməsi:

- Layihə iştirakçıları ilə danışıqlarda iştirak etmək

- Layihənin həyata keçirilməsi üzrə sənədlərin hazırlanması

- Layihənin həyata keçirilməsində sənədlər dəsti hazırlamaq lazımdır:

• Razılaşma strukturunun hazırlanması (investisiya layihəsi)

Layihə strukturu ibarətdir: razılaşma iştirakçılarının təşkilati-hüquqi forma seçimi; razılaşma aparılmasında yurisdiksiya seçimi; müqavilə münasibətlərinin quruluşu; maliyyə və vergi planlaşdırılması; antimonopol qanuna riayyət etmək.

• İnvestor və müqavilə əlaqələri: əsas investisiya müqaviləsi, müqavilə dəyərinin müəyyənləşdirilməsi, pul axınının müəyyən edilməsi və qaytarılmasının təmin edilməsi, geri qaytarma mexanizmi: kredit müqavilələri, girov

• Layihənin digər iştirakçıları ilə müqavilə münasibətləri.

• Layihənin istənilən mərhələsində qeydiyyat prosedurasının həyata keçirilməsi .

Qeydiyyat ximətlərinə aşağıdakılar daxildir:

• Qeydiyyat proseduralarının qaydası və yerinə yetirilmə müddəti haqqında məsləhət

• Dövlət qeydiyyatı üçün lazım olan sənədlərin hazırlanması və təhlili.

• Səlahiyyətli dövlət orqanlarının dövlət qeydiyyatı üçün sənədlərin hazırlanması və təqdim edilməsi

• Qeydə alınmış sənədlərin hazırlanması

• Səhmlərin alqı-satqısı üzrə danışıqların müşayiəti

• Layihə iştirakçıları arasında münasibətlərin nəzarət olunması

• Layihə üzrə müqavilənin yerinə yetirilmə müddəti

• Layihənin müqaviləsi üzrə sənədlərin vaxtında ötürülməsi.