Əczaçılıq bazarı PDF faylını al Çap E-poçt

Əczaçılıq bazarı – dərman vasitələrin istehsalında, satışında maraq göstərən şəxslərin və dərman qəbul edən şəxslərin məcmusudur: şirkətlər – istehsalçılar, distribyutorlar, aptekin heyəti, həkimlər, poliklinikaların və stasionarların rəhbərliyi və, bilavasitə pasiyentlərin özləridir.

Əczaçılıq bazarının iştirakçılarının belə ətraflı bölgüsü hər şeydən əvvəl, təklif edilən dərman vasitələri (DV) barəsində onlara olan təlabatın müqayisəsi üçün lazımdır.

Məlumdur ki, iqtisadiyyatda bazarların üç əsas tipi vardır:

- istehlak mallarının (t.n. FMCG – fast moving customer goods, tez satılan istehlak malları) bazarı: məhsullar, geyim, siqaretlər və s.

- sənaye mallarının (dəzgahlar və avadanlıqlar) bazarı;

- xidmətlər bazarı: bank, sığorta işi və s.;

Bəs burada dərman bazarının yeri haradadır?

Bir tərəfdən, o sanki FMCG-nın bütün əlamətlərinə malikdir: malın qablaşdırmasının əhəmiyyəti, onun irəliləyişində reklamın geniş istifadə edilməsi, merçandayzinq və satış aksiyalarının tətbiq etmə imkanı. Digər tərəfdən, əczaçılıq şirkətləri heç də həblər satmır – onlar sağlamlıqla ticarət edirlər, “sağlamlıq” isə bir xidmətdir ( "xidmət" anlayışı toxunulma hissindən kənardır, onu saxlamaq olmur və sair., və o “sağlamlıq" terminini təsvir edir).

Xidmət təklif edilən zaman malın xüsusiyyətləri əhəmiyyət daşımır, yalnız satıcının şəxsi keyfiyyətləri daha vacib olur. Beləliklə, dərman bazarının əsas və birinci xüsusiyyəti kimi onun ikitərəfliliyini göstərmək olar – bir tərəfdən dərman vasitələrin (DV) xüsusiyyətlərinin əhəmiyyətli olmasıdır, digər tərəfdən isə – satıcının, yəni əczaçılıq Şirkətinin tibbi nümayəndəsinin, peşəkarlığıdır.

Əczaçılıq bazarının növbəti əsas fərqi ondan ibarətdir ki, qüvvədə olan beynəlxalq və yerli qanunvericiliyə uyğun olaraq, heç bir istehsalçı bilavasitə özü DV-ni pasiyentə təklif etmək səlahiyyətinə malik deyil – əczaçılıq şirkətləri müxtəlif ixsisaslı həkimləri və aptek işçiləri (provizorlar və əczaçılar) vasitəsilə hərəkət etməyə məcburdular. Bu halda onu qeyd etmək lazımdır ki, satışda adı çəkilən vasitəçilər özləri, bir qayda olaraq xidmət etdikləri dərman Şirkətlərinin nə istehlakçıları, nə də alıcılarıdır. Hərçənd, demək olar ki, hər həkim bu halda "aprobasiya" üçün DV-nin nümunəsinin təqdim edilməsini xahiş edir. Başqa sözlə, nümayəndəyə o insanlara preparatının üstünlüyündə o şəxsləri inandırmalıdır ki, onlar şəxsi təcrübədə onun sözlərinin düzgünlüyünü yoxlamayacaqlar. Beləliklə, gördüyü işin əsas aləti ondan ibarətdir ki, həkim tərəfindən preparatların yazılmasına ( prescription habit) təsir edir.

Bundan başqa, əczaçılıq bazarının dəyişikliklərə qarşı asta olmasını və müəyyən dərəcədə dondurulmasını nəzərə almaq lazımdır- ona “supertanker” xüsusiyyəti də xasdır: 500 000 ton su tutumlu tanker üçün 44 dəqiqə vaxt və 7 dəniz mili lazımdır. Bu bazarın ləng tərpənməsinin əsas səbəbi ondan ibarətdir ki, dərmanların böyük sayda istehlakçısı vardır və bunun nəticəsi olaraq kütləvi istehsalın olması (bəllidir ki, bütün iri farmasevtika şirkətləri ən azı yarım ilə sifarişlərlə doludur), yəni istehsalın yenidən qurulması üçün zaman gərəkdir.

Bazarda dərman vasitələrin peyda olmasına, texniki problemlərdən başqa, orijinal dərman vasitələrin yaradılmasının və qeydiyyatının uzun-uzadı proseduru mane olur. Dərman vasitələri bazarının növbəti xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, əsas güc şirkətin tibb nümayəndələrinin fəaliyyətinə düşür. Ilk öncə, etik səbəblərə görə resept əsasında buraxılan dərmanların irəliləməsində məhdudiyyətin olmasıdır (onları KİV-də reklam etmək olmaz), və şəxsi ünsiyyət qurulması ilə malın təqdim edilməsi daha təsiredici olur. Belə ki, malın bu şəkildə irəliləməsinin qiyməti yüksəkdir-bir tibb nümayəndəsinin görüşə getməyi orta hesabla 20 $ ABŞ dollara (bu məbləğə əməkdaşın saxlanılması, promosiya materialları və sairə daxildir) başa gəlir. Daha ucuz (lakin sərfəli olmayan) başa gələn birillik yayımlanan reklam çarxının televiziyada ən baxılan zamanda yayımlanmasıdır. Buna baxmayaraq, bütün əczaçılıq şirkətləri bu xərcləri edir, çünki heç bir (hətta ən gözəgirən və kreativ) reklam nümayəndənin həkimlə şəxsi ünsiyyətini dəyişə bilməz, həmçinin yaranan suallara cavab verə bilməz, məsələn, dərmanı südlə içilməsi haqda sualın cavabsız qalması.

Bu günlərdə əczaçılıq şirkətləri arasında güclənən rəqabətin fonunda heç bir dərmanı onun bir xüsusiyyətini (“baş ağrasından dərman”, “mədə qıcqırmasının götürülməsi” və sair) göstərməklə satmaq mümkün deyil. Buna görə, digər bazarlardan fərqli olaraq, dərman vasitələri bazarında alış barədə kompleks qərarının qəbul olunması və ya reklam edilən dərman vasitəsinin istifadə edilməsinə razılıq bildirilməsi ilə xarakterizə edilir. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, məqsəd qrupları bir birindən fərqlidirlər, məsələn, əgər təcrübəli həkimin qərarı effektivlik, təhlükəsizlik, dərman vasitəsinin istifadə edilməsinin rahat olması, iqtisadi baxımdan əlverişlik və apteklərdə tapılmasına əsaslanırsa; tibbi stasionarın rəisinin isə motivləri tamam fərqlənir (yataq yerlərinin dövriyyəsinin artırılması, yataq günü üçün ödənişin azalması, dərman qəbulundan sonra kəskinləşmə və ya yenidən qospitalizasiya hallarının azalması və sairə)

Nəticədə, dərman vasitələrinin satılması zamanı təkcə məqsəd qruplarının tələbatlarını bilmək lazım deyil, həmçinin müştərinin ixtisasından, onun vəzifəsindən və diger meyarlardan asılı olaraq tələbatları ayırd etmək lazımdır.

Bu gün dərman bazarı Azərbaycan iqtisadiyyatının inkişaf edən sahələrdən biridir.

Əczaçılıq bazarının iştirakçılarını narahat edən əsas məsələlərdən biri-dərman vasitələrinin dövriyyəsi sahəsində son qanunvericilik təşəbbüsləri, gömrük tənzimlənməsinə dair məsələlər, innovasiya vasitələrin yaradılması, dərman vasitələrinə dair qiymətin tənzimlənməsidir. Qüvvədə olan qanunvericilik vasitəsilə səhiyyə və sosial müdafiə sahəsində dövlət nəzarəti həyata keçirilir. Keyfiyyətsiz dərman vasitələrinə qarşı mübarizə yolunda 2007-ci ildə Səhiyyə Nazirliyi Azərbaycanda əsaslı islahat aparmışdır və iyun ayında xüsusi təşkilat (Dərman Vasitələrinin Analitik Ekspertiza Mərkəzi ) yaradılmışdır. Həmin Mərkəzin funksiyalarına ölkəyə gətirilən dərman vasitələrin keyfiyyətinə, topdan və pərakəndə satışa nəzarət etmək, ölkəyə gətirilən dərman vasitələrinin seriya ilə analiz edilməsi, həmçinin dövlət qeydiyyatının aparılması (burada beş il müddətinə dərman vasitəsinin gətirilməsinə icazənin alınması) aiddir.

2007-ci ilin ortasında Nazirlər Kabineti Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) mütəxəssilərinin razılığı ilə dərman vasitələrin qeydiyyatı və dövlət reyestrinin aparılması sahəsində yeni qaydaları təsdiq etmişdir. 2007-ci ilin avqust ayından başlayaraq dərman vasitələrin qeydiyyat prosesi başlanılmışdır. Postsovet ölkələr sırasında bu prosedur ən qabaqcıldır.Azərbaycanda tətbiq edilən dərman vasitələrin qeydiyyatı proseduru sonuncu və yenidir.